حوادثی که در سالهای ۹۶ و ۹۸ رخ داده است در حقیقت به دلیل تبعیض، فساد و رانت گسترده ای بوده که در دورهای طولانی مردم شاهد آن بوده اند. در حقیقت افزایش قیمت بنزین با اینکه بر زندگی مردم و به ویژه اقشار کم در آمد بسیار موثر است اما بهانه ای بود برای […]


حوادثی که در سالهای ۹۶ و ۹۸ رخ داده است در حقیقت به دلیل تبعیض، فساد و رانت گسترده ای بوده که در دورهای طولانی مردم شاهد آن بوده اند. در حقیقت افزایش قیمت بنزین با اینکه بر زندگی مردم و به ویژه اقشار کم در آمد بسیار موثر است اما بهانه ای بود برای بروز خشمی که سالها ته نشین شده بود. طبقاتی که از امرار معاش و زندگی بدون تحقیر نگران بودند، با افزایش قیمت بنزین اعتراض کردند و این مساله­ای نیست که تنها به دلیل افزایش قیمت بنزین رخ داده باشد. من در مسئولیت های متعددی که داشتم به ویژه زمانی که استاندار بودم، بارها نسبت به این شرایط هشدار دادم که باید به طبقات محروم توجه داشته باشیم و اگر این طبقات به حرکت در آیند همه چیز فرو می­پاشد. اما آنچه اخيرا رخ داد حاصل بی عملی دولت از یک سو و بی توجهی رئیس مجلس به جایگاه مجلس از سوی دیگر بود. این رئیس مجلس بود که جایگاه آن را تضعیف کرد و دولت بود که به جای اینکه این افزایش قیمت را در بودجه سالیانه بیاورد و مطابق آن عمل کند، از مسیری دیگر این مساله را به پیش برد. وقتی سال ۹۷ این مساله مطرح شد، من چون عضوی از دولت بودم گفتم که حداقل این سهمیه را به اشخاص و نه به ماشین ها بدهیم، اجازه بدهیم هر کسی سهمیه بنزین خود را داشته باشد و در بازار به هر قیمتی که مایل بود آن را مبادله کند چون عادلانه نیست به آن کسی که چهار خودرو دارد چهار سهمیه داده شود و به آن کسی که خودرو ندارد، سهمیه­ای تعلق نگیرد.

دولت و مجلس با مبادله رانت در تعامل  

متاسفم که باید بگویم دولت و مجلس با مبادله رانت در تعامل هستند. یعنی در چنین شرایطی اگر نگاه کنید می بینید برخی از وزرا چندین بار استیضاح شده اند و هیچ یک از این استیضاح­ها هم به صحن نرفته است، چرا؟ چون نمایندگان استیضاح می کنند و از آن سو عوامل وزیر در مجلس بسیج می شوند. در اینجا مبادله رانتی صورت می­گیرد که بدترین رانت آن، رانت مسئولیت مدیران است. نمایندگان اینها را از وزرا مطالبه می­کنند و آنها هم می پذیرند. در چنین شرایطی طبیعی است که هم مجلس و هم دولت تضعیف می شوند. بنابراین اگر نماینده ها صادق و شجاع باشند، مطمئنا جایگاه مجلس را حفظ می کنند.

 کاهش سرمایه اجتماعی، مختص اصلاح طلبان نیست

اینکه سرمایه اجتماعی اصلاح طلبان افول پیدا کرده، صحیح نیست چون این کاهش سرمایه اجتماعی مختص اصلاح طلبان نیست. سرمایه اجتماعی تمامی نهادهای حاکمیتی کاهش پیدا کرده است. بنابراین کاهش سرمایه اجتماعی مساله کل ساختار نظام است و باید همه به آن توجه کنند. مساله هم رانت، فساد و تبعیض و عدم پایبندی به پیمان­هایی است که با مردم بسته می­شود.

این سرمایه اجتماعی برای اصلاح طلبان قابل بازیابی است در صورتی که اصلاح طلبان رانت خواران فاسدی که بین آنها هستند و سعی می کنند در جامعه خود را نماینده اصلاح طلبی معرفی کنند را تصفیه کنند. اگر اصلاح طلبان این کار را انجام دهند و مردم هم مطمئن باشند که این دغدغه اصلاح طلبان است، سرمایه اجتماعی اصلاح طلبان بازیابی خواهد شد.

اما آنچه من امروز به ویژه در حوزه انتخابات میبینم و مایه نگرانی است افرادی هستند که خودشان را از اصلاح طلبان معرفی می کنند و بسیار هم علاقه مند هستند که دیده شوند و در واقع برای جبهه اصلاحات نقش تخریب­چی را بازی می کنند. به عنوان مثال وقتی مشاور آقای خاتمی مصاحبه می کند و می گوید از همین حالا آقای قالیباف نفر اول تهران است و اصلاح طلبان ۳۰ بر هیچ انتخابات را می بازند، تیری است بر تنه جبهه اصلاحات. نکته بعد هم اینکه آقای خاتمی باید شخصا وارد میدان شود. اگر آقای خاتمی وارد این عرصه نشود، برای شخص من مشخص نیست که چه تصمیمی خواهم گرفت. مردم همه ما را به جایگاههای که اکنون داریم رسانده اند. امروز نیاز است که از اعتبار و آبرویی که مردم به ما داده اند هزینه کنیم. اگر اصلاح طلبان با برنامه مشخص و هماهنگی عمل کنند، سرمایه اجتماعی نیز قابل بازیابی است.

شورای نگهبان به مردم قدرت انتخاب بدهد

نظارت شورای نگهبان تا سال ۷۰ نظارت بر انتخابات بود و نظارت استصوابی نبود. در سال ۷۰ رئیس هیئت مرکزی شورای نگهبان از خود شورای نگهبان استعلام کرد که هدف و منظور از این نظارت چیست؟ شورای نگهبان پاسخ می دهد که نظارت مذکور در اصل ۹۹ قانون اساسی استصوابی است و شامل تمامی مراحل انتخابات از جمله تائید یا رد صلاحیت کاندیداها می ش د. از آن تاریخ این نوع بررسی صلاحیت به وجود آمده و پس از آن هم به صورت قانون در آمد. بنابراین امروز نظارت استصوابی قانون است. در قانون هم پیش بینی شد که برای تائید یا ردصلاحیت افراد باید از مراجع چهارگانه استعلام شود و به صورت مکتوب پاسخ داده شده و در اختیار کاندیداها هم قرار بگیرد. اگر این کار صورت بگیرد مطمئنا بسیاری از کسانی که در انتخابات ثبت نام کرده اند، تائید صلاحیت می شوند. ما میدانیم مهم­ترین شاخص تمایز انسان با سایر مخلوقات، قدرت انتخاب است. هر قدر به مردم توانایی انتخاب بیشتری داده شود، مجلس قوی تری نیز شکل می گیرد. مجلس قوی تر نیز دولت قوی تر را شکل خواهد داد چون در یک مجلس ضعیف است که یک وزیر ضعیف می تواند رای اعتماد بگیرد و عضو دولت شود. کاستن از قدرت انتخاب مردم، مجلس ضعیف و در ادامه دولتی ضعیف را ایجاد می­کند. بدترین نوع رانت حذف مدیران و افراد توانمند و جایگزین کردن آن با افرادی است که توانمند نبوده و فاقد صلاحیت لازم هستند. این کاملا طبیعی است که نهایتا برای مردم نیز نتیجه ای جز فقر، فساد و تبعیض نخواهد داشت.

ما در انتخابات پیش رو باید اشتباهات گذشته را اصلاح کرده و چشم به آینده داشته باشیم. شورای نگهبان نیز باید به مردم حق انتخاب واقعی بدهد. مردم فهیم و آگاه هستند و درست انتخاب می کنند. همان طور که هر گاه این قدرت انتخاب به مردم داده شده است، بهترین مجلس­ها را شکل داده اند. بنابراین این اصلی بدیهی است که باید برای مردم فرصت انتخاب بهتر فراهم شود و این نیاز جامعه امروز ماست.

امروز و در شرایط کنونی کشور، انتخابات بهترین روش برای اصلاح جامعه است. بنابراین ما به هیچ وجه نمی توانیم انتخابات را کنار بگذاریم و مسیری را جایگزین آن کنیم. انتخابات در ایران خون بهای شهدای مشروطه است. بیش از ۱۱۰ سال است که ما در ایران نهاد انتخابات را داشته ایم. هرگاه که مردم برای انتخاب آزاد بوده اند، به درستی انتخاب کرده اند. همه انسان­هایی که توانمند هستند و درد مردم را دارند، وظیفه انسانی آنها است که تلاش کنند، مجلسی قوی تر و سالم تر شکل بگیرد. چون حقیقتا مجلس سالم موجب سلامت جامعه و نظام سلامت تری خواهد شد. یک مجلس توانمند می تواند هدایت­گر دولت هم باشد.

ما نباید مایوس شویم و مردم را هم رها کنیم. نباید امر سیاسی و مردم را وانهیم به این دلیل که ممکن است نهادهای موازی مانع کار شوند. من احساس می کنم اگر افراد صادق، توانمند و شجاع وارد مجلس ش وند که منافع مردم را بر منافع خود ترجیح دهند به هیچ وجه نهادهای دیگر نمی توانند آنها را از کاری که در پیش گرفته اند، بازداند. وقتی مجلسی ضعیف تشکیل می شود همه می توانند بر آن مجلس مسلط شوند.

  • نویسنده : محمدعلی افشانی، عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی و شهردار پیشین تهران
  • منبع خبر : مجله صدا