تاریخ انتشار:۲۱ آذر ۱۳۹۴در ۱۱:۱۵ ق.ظ کد خبر:3098

رحمت اله بیگدلی؛ عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی

مدارا و نرمی با مردم را از محمد(ص) بیاموزیم

●غربت ارزش ها و فضایل و رواج برخی از رذایل اخلاقی امروزه همگان از غربت ارزش ها و رواج برخی از رذایل اخلاقی در جامعه اسلامی ما نگرانند و حتی برخی از بزرگان و علمای اخلاق نسبت به وضعیت موجود هشدار داده و اعلام خطر کرده ...

●غربت ارزش ها و فضایل و رواج برخی از رذایل اخلاقی
امروزه همگان از غربت ارزش ها و رواج برخی از رذایل اخلاقی در جامعه اسلامی ما نگرانند و حتی برخی از بزرگان و علمای اخلاق نسبت به وضعیت موجود هشدار داده و اعلام خطر کرده اند. از آن جایی که در ایام رحلت رسول خدا(ص) و شهادت سبط اکبرش امام حسن مجتبی(ع) به سر می بریم، از این رو شایسته است که با تأمل در ابعاد مختلف شخصیت رسول اکرم(ص) و تأسی به سیره حضرت ختمی مرتبت از یک سو به درمان دردهای فردی و اجتماعی خویش بپردازیم که خداوند متعال رمز رستگاری بشریت را اسوه قرار دادن پیامبر اکرم(ص) معرفی کرده است و از سوی دیگر با معرفی درست این پیامبر بزرگ الهی و آخرین واسطه آسمان و زمین به جهانیان بر تبلیغات سوء دشمنان بشریت علیه اسلام و رسول خدا(ص) خط بطلان بکشیم.
امروز دو عامل خطرناک یعنی معرفی نادرست برخی از پیروان رسول اکرم(ص) و تبلیغات سوء دشمنان به مانند دو تیغه یک قیچی موجب مجهول ماندن شخصیت آن حضرت بر بشریت است که باید با مبارزه با این دو عامل و معرفی صحیح شخصیت این آخرین پیام آور الهی، زمینه گرایش بشریت به تعالیم آن حضرت را فراهم آورد.

● اخلاق پیامبر، قرآن بود
یکی از مهم ترین ابعاد شخصیت پیامبر اکرم(ص) بعد اخلاقی و آراستگی آن حضرت به فضایل و پیراستگی او از کافه رذائل در حد طاقت بشری است. اخلاق پیامبر اکرم(ص) تجسم عینی قرآن کریم بود و از این روست که خداوند متعال او را در قرآن کریم با عنوان «خلق عظیم» ستوده و خود آن حضرت نیز هدف بعثت خویش را «اتمام مکارم اخلاقی» معرفی کرده است.
سعد هشام گوید: «از عایشه پرسیدم که اخلاق پیامبر چگونه بود؟»
گفت: «آیا قرآن می خوانی؟»
گفتم: «آری»
گفت: «اخلاق پیامبر، قرآن بود.»
خداوند متعال، رسول گرامیش را با عالی ترین فضائل و مکارم اخلاقی تأدیب کرد و بیاراست و این فضائل از سوی او به جامعه اسلامی سرازیر شد و دنیایی از معنویت و ارزش های اخلاقی را پدید آورد.

● محمد(ص) پیامبر رحمت
برخلاف تبلیغات دشمنان اسلام و رسول خدا(ص) که می کوشند از آن حضرت چهره ای خشن معرفی کنند و از او با عنوان «پیامبر شمشیر» نام می برند، یکی از مهم ترین فضایل آن حضرت، اتصاف او به «رحمت» است و در این مجال سعی بر این است که به تشریح گوشه ای از اقیانوس بی کران رحمت محمدی پرداخته شود.

● مفهوم «رحمت» در لغت
«رحمت» در لغت به معنای رقّت و مهربانی است. «ابن منظور» در «لسان العرب»،«رحمت» را این گونه معنا می کند: «الرحمة: الرقّة و التعطف و المرحمة مثله؛ رحمت به معنای رقت و مهربانی کردن است و به همین معناست، مرحمت.»
«ابن منظور» در بیان تفاوت معنای «رحمت»، زمانی که به عنوان صفت آدمیان به کار رود با زمانی که صفت خداوند قرار بگیرد، می گوید: «و الرحمة فی بنی آدم عند العرب، رقة القلب و عطفه و رحمة الله، عطفه و احسانه و رزقه؛ و «رحمت» در نزد عرب، آن گاه که برای انسآن ها به کار رود به معنای رقت و مهربانی قلب است، اما رحمت خداوند به معنای مهربانی، احسان و رزق دادن است.

● مفهوم «رحمت» در قرآن
«رحمت»، در کاربرد قرآنی نیز به همین معناست. «راغب اصفهانی» زبان دان و قرآن شناس بزرگ، می گوید: «رحمت»، مهربانی و رقّتی است که مقتضی احسان نسبت به شخصی است که مورد رحمت قرار گرفته است، از این سبب گاه تنها در مهربانی [ملزوم] و گاه تنها در احسان [لازم] به کار می رود؛ مانند: «رحم الله فلاناً» و چون خداوند با «رحمت»، وصف شود، مراد از آن فقط احسان است نه رقّت قلب، از این روی روایت شده است که: «رحمت از خدا، انعام و تفضل و از آدمیان، رقّت قلب و عاطفه است.»
«جارالله زمخشری» مؤلف تفسیر گران سنگ «کشاف»، با پذیرش این مطلب که رحمت در اصل معنا و مفهوم خویش به معنای عاطفه و مهربانی است، بر این باور است که کاربرد آن برای خداوند، مجازی و به مفهوم انعام خداوند بر بندگان می باشد، بدان سان که فرمانروا آن گاه که به مردم مهربان باشد به آنان احسان و انعام می کند.
«علامه سیدمحمدحسین طباطبایی(ره)» در تفسیر قیّم «المیزان» توضیح بیش تری در باره مفهوم «رحمت» داده و گفته است:
«رحمت، تأثر و انفعال مخصوصی است که در وقت دیدن محتاج، عارض قلب می شود و شخص را به رفع احتیاج و نقیصه محتاج و نیازمند وادار می کند، این معنا به حسب تحلیل، به عطا و فیض بر می گردد و به همین معنا خداوند سبحان به صفت «رحمت»، توصیف می شود، یعنی، رحمت در خداوند به معنای عطا و احسان است نه تأثر و انفعال قلب؛ زیرا در ذات باری، انفعال نیست.»
آن چه در توضیح «علامه طباطبایی» شایان توجه است، افزون بر این که منشأ رحمت (احتیاج و نیاز شخص مرحوم) را در تعریف و مفهوم رحمت گنجانده و در نتیجه، مهربانی و رقّت قلب ویژه ای را که به منظور رفع نیاز نیازمند بر شخص عارض می گردد، «رحمت» نامیده، این نکته است که کاربرد «رحمت» در باره خداوند متعال براساس تعریف و توضیح ایشان ـ آن گونه که از زمخشری نقل شد ـ مجاز نیست به ویژه این که در کاربرد قرآن کریم، بیش ترین استعمال «رحمت»، در خصوص ذات باری تعالی است، که اگر توصیف خداوند را به این صفت مجاز بشمریم، بیش ترین موارد استعمال این صفت در قرآن مجاز خواهد بود و این گذشته از هر چیز دیگر با بلاغت قرآن سازگار نیست.
نتیجه: «رحمت» به معنای مهربانی و رقت قلب است که از دیدن فرد نیازمند، عارض می شود و شخص را به احسان وا می دارد؛ ولی در خداوند، «رحمت»، به معنای احسان و انعام است؛ زیرا او، به رقّت و انفعال ستوده نمی شود. در کلامی از علی(ع) نیز همین خصوصیت در توصیف خداوند به «رحمت»، لحاظ شده؛ آن جا که حضرت فرموده است: «رحیم لایوصف بالرقّة، صاحب رحمتی که به رقت قلب توصیف نمی گردد.» در آن آیات قرآن که خداوند به این صفت ستایش شده است نیز همین خصوصیت دیده می شود. با بررسی واژگان هم مفهوم با «رحمت» می توان از دو واژه «لینت» و «مداراة» یاد کرد که معنایی نزدیک به «رحمت» را می رسانند.

● جایگاه رحمت در متون دینی
صفت«رحمت» و مهربانی(چه به مفهوم الهی و چه به معنای بشری آن) در اندیشه اسلامی از جایگاهی رفیع برخوردار است، به طوری که خداوند متعال، ذات بی بدیل خویش و پیامبر(ص) و مؤمنان را مکرراً به این صفت توصیف می کند و می ستاید و آن را از نمودهای اخلاق نیک الهی در بشر و آرایه های مشترک میان خدا و انسان برمی شمرد و این که به هر اندازه، فرد بتواند، خویشتن را بدان بیاراید، به همان میزان، به الهی شدن و تقرب به ذات اقدس الهی نزدیک می گردد.
خداوند متعال، افزون بر این که کلید گشایش سوره های کتاب وحیانی خویش را – جز در یک سوره آن هم به دلایل ویژه- صفت «رحمت»(رحمن و رحیم) قرار داده، در آیات بسیاری نیز، خود را به این صفت، ستوده که برخی از آن آیات به شرح ذیل است:
۱. «… و انا التواب الرحیم؛ و من توبه پذیر و مهربانم.» (۱)
۲. «وَ إِلهُکُمْ إِلهٌ وَاحِدٌ، لاَ إِلهَ إِلاَّ هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِیمُ؛ و خداوند شما، خداوند یگآن های است که غیر از او معبودی نیست. اوست بخشنده و مهربان(و دارای رحمت عام و خاص.)(۲)
۳. «… وَ اسْتَغْفِرُوا اللّهَ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ؛ و از خداوند آمرزش بطلبید که خداوند آمرزنده و مهربان است.»(۳)
۴. «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ الَّذِینَ هَاجَرُوا وَ جَاهَدُوا فِی سَبِیلِ اللّهِ، أُولئِکَ یَرْجُونَ رَحْمَهَ اللّهِ وَاللّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ؛ کسانی که ایمان آورده و کسانی که هجرت و در راه خدا جهاد کرده اند، آن ها امید به رحمت پروردگار دارند و خداوند آمرزنده و مهربان است.»(۴)
۵. «هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمینَ؛ و او مهربان ترین مهربانان است.»(۵)

● قرآن کتاب «رحمت» و محمد(ص) «پیامبر رحمت» و مسلمانان «صاحبان رحمت»
بر همین سیاق، خداوند متعال کتاب خویش؛ قرآن را «کتاب رحمت» و پیامبر خویش را «پیامبر رحمت»، و مؤمنان و گروندگان راستین به اسلام را «مهربانان» و «صاحبان رحمت» در تعامل با یکدیگر معرفی می کند:
۱. «وَ نَزَّلْنَا عَلَیْکَ الْکِتَابَ تِبْیَاناً لِکُلِّ شَیْءٍ وَ هُدیً وَ رَحْمَهً وَبُشْرَی لِلْمُسْلِمِینَ؛ و ما این کتاب را بر تو نازل کردیم که بیانگر همه چیز و مایه هدایت و رحمت و بشارت برای مسلمانان است.»(۶)
۲. «فَقَدْ جَاءَکُم بَیِّنَهٌ مِن رَبِّکُمْ وَ هُدیً وَ رَحْمَهٌ؛ اینک، آیات و دلایل روشن از جانب پروردگارتان و هدایت و رحمت برای شما آمد.»(۷)
۳. «و انه لهدی و رحمهٌ للمؤمنین؛ این قرآن، مایه ی هدایت و رحمت برای مؤمنان است.»(۸) ۴٫«تِلْکَ آیَاتُ الْکِتَابِ الْحَکِیمِ، هدی و رحمة للمحسنین؛ این آیات کتاب حکیم است(کتابی پرمحتوا و استوار) مایه هدایت و رحمت برای نیکوکاران است.»(۹) آیات و نصوص دینی که پیامبر اکرم(ص) را «رسول رحمت» و مهربانی معرفی می کنند، در بخش های بعدی، ذکر می کنیم.

● رحمت نبوی تجلی رحمت الهی
خداوند متعال خود را به عنوان رحمان و رحیمی که رحمتش برغضبش سبقت گرفته و رحمت را بر نفس خویش نوشته و واجب کرده است، معرفی می کند.
پیامبر رحمت»(ص) نیز وقتی به تصویر رحم و رحمت در خداوند متعال می پردازد، او را مهربان تر از مادر نسبت به کودک معرفی می کند.
پیامبر اکرم(ص) در تصویر رحمت الهی می فرماید: «خداوند رحمت را به ۱۰۰جزء تقسیم کرد، پس ۹۹جزء آن را نزد خود نگاه داشت و یک جزء آن را به زمین فرو فرستاد و از برکت همین یک جزء است که خلایق در باره هم رحمت می آورند؛ چنان که چهارپایان سم خود را از بچه خود دور می دارند تا مبادا به آن اصابت کند و صدمه ای به آن وارد سازد.»
رسول خدا(ص) سپس با بیان شدت علاقه مادر به کودک خود که آن را به سینه فشرده است می گوید: «آیا باور می دارید که این مادر کودک خود را به آتش در افکند؟» و چون یاران می گویند: «نه به خدا قسم یا رسول الله»، می گوید: «به تحقیق، خداوند نسبت به بندگان خود از این مادر نسبت به کودکش مهربان تر است!»
در بیانی دیگر هم می گوید: «خداوند شب هنگام دست لطف خود را می گشاید تا توبه گناهکار روز را بپذیرد و به هنگام روز دست لطف خود را می گشاید تا دست گناهکار شب را بگیرد.»

● مهربانی و رحمت، بارزترین صفت رسول خدا(ص) در بیان خداوند
خداوند متعال در قرآن کریم، مهربانی و رحمت را به عنوان بارزترین صفت رسول خویش معرفی می کند و می گوید:«وَ مَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا رَحْمَه لِلْعَالَمِینَ؛ ما تو را نفرستادیم مگر این که رحمتی باشی برای همه جهانیان.»(۱۰)
در صحیح مُسْلِم آورده است: «قِیلَ یَا رَسُول اللَّه أدْعُ عَلَی الْمُشْرِکِینَ قَالَ: «إِنِّی لَمْ أُبْعَث لَعَّانًا وَ إِنَّمَا بُعِثْت رَحْمَة؛ گفته شد ای رسول خدا، مشرکان را نفرین کن، فرمود: من برای لعنت مبعوث نشده ام، و لیکن فقط برای رحمت مبعوث شده ام.»
مفسران در تفسیرآیه شریفه «لَقَدْ جَاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رؤوفٌ رَحِیمٌ؛ پیامبری برای شما آمده است که از مصیبت ها و گرفتاری های شما رنج می برد و از هر کس به شما علاقه مندتر و دل سوزتر است. او مهربان و رؤوف و رحم دل است.»(۱۱) گفته اند: خداوند بر مؤمنان منت گذاشته است که رسولی از جنس خودشان برای آنان فرستاده است که سنگین است بر او آن چه که امتش را به زحمت و مشقت می اندازد و از این رو است که فرمود: من بر شریعت سهل و آسان، مبعوث شده ام و در حدیث آمده است: «إِنَّ الدِّین یُسْر؛ دین آسان است» در تفسیر «حَرِیص عَلَیْکُمْ» هم گفته اند: «پیامبر حریص بر هدایت و رسیدن نفع دنیوی و اخروی به شما و ورود شما به بهشت و نسبت به مؤمنان، رؤوف و رحیم است.»

● خدا پیامبرخویش را با عنوان «پیامبر رحمت» معرفی می کند
قرآن کریم، در ترسیم سیمای پیامبراکرم(ص) می گوید: «فَبِمَا رَحْمَهٍ مِنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنتَ فَظّاً غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شَاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّهِ، إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ؛ به [برکت] رحمت الهی، در برابر آنان [مردم] نرم و [مهربان] شدی و اگر خشن و سنگ دل بودی از اطراف تو پراکنده می شدند، پس آن ها را ببخش و برای آن ها طلب آمرزش کن و در کارها با آنان مشورت کن، اما هنگامی که تصمیم گرفتی [قاطع باش] و بر خدا توکل کن؛ زیرا خداوند متوکلان را دوست دارد.»(۱۲)
فخررازی در تفسیر این آیه مبارکه می گوید: «غرض از بعثت، آن است که پیامبر(ص)، تکالیف الهی را به مردم ابلاغ کند و برساند و این هدف محقق نمی شود مگر زمانی که دل ها به سوی پیامبر متمایل شوند و جآن ها در نزد وی آرام گیرند، برآورده شدن چنین مقصدی در گرو آن است که رسول دارای «رحمت» و «کرامت» باشد و از خطاهای مردم بگذرد و برخوردهای ناخوشایند آنان را نادیده بگیرد و با آنان با انواع نیکی، مکرمت و شفقت برخورد کند. به دلیل آن چه آمد، پیامبر(ص) باید پیراسته از بدخلقی باشد، هم چنین باید که سخت دل نباشد، بلکه تمایل افزون به کمک ضعیفان و دستگیری فقیران داشته باشد و لغزش ها و رفتارهای ناپسند آنان را نادیده بیانگارد.»

● خداوند پیامبر خویش را به رحمت و مهربانی سفارش کرده است
خداوند متعال همواره پیامبر خویش را به رحمت و مهربانی سفارش کرده است. پیامبر اسلام(ص) نیز تجلی رحمت الهی است و از این رو است که همانند ذات اقدس الهی رحمت برای جهانیان است. خود آن حضرت فرمود: «اِنّما أَنَا رَحْمَهٌ مُهْداهٌ؛ همانا من هدیه رحمتی از آسمان به سوی جهان و انسانم.» مأموریت پیامبر اسلام(ص) به مشورت با مسلمانان و دعا کردن و طلب مغفرت و آمرزش برای آنان نیز تأکیدی است بر هم ضرورت نرم خویی، مهربانی و ملاطفت پیامبر و هم بر بیان واقعیت داشتن اتصاف آن حضرت به این اوصاف در تعامل با مردم و پیروان خویش.
در قرآن کریم آمده است: «خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ؛ عفو را پیشه کن و به نیکی فرمان ده و از جاهلان اعراض کن.»(۱۳)
علامه طباطبایی(ره) در تفسیر این آیه شریفه می گوید: «اخذ چیزی» بدین معناست که گیرنده ، آن را هماره با خود داشته باشد و ترک نکند، از این رو «اخذ عفو» یعنی این که پیامبر(ص) بدرفتاری های نسبت به خویشتن را هماره بپوشاند و از انتقام گیری ـ که عقل اجتماعی آن را در روابط و تعامل با یکدیگر روا می شمارد ـ چشم بپوشد.
البته این منش، نسبت به رفتار ناپسند دیگران در باره شخص پیامبر و ضایع کردن حقوق فردی وی است، اما زمانی که رفتار ناپسند با پیامبر(ص) سبب از میان رفتن حقوق دیگران شود، گذشت و بخشش، هرگز روا نیست؛ زیرا، این عمل، مایه فریب و گمراهی شخص بدرفتار و ضایع شدن حق غیر و ابطال قوانین نگه دارنده جامعه می شود که تمامی آیات قرآنی که از ستم و فساد و یاری رساندن و تکیه کردن به ستمگران منع می کند، چنین عفو و گذشتی را روا نمی شمارد.»
علامه در ذیل فراز آخر آیه شریفه «وَ أعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ»­ می گوید: «این جمله، فرمان دیگری از خداوند برای مدارا با کسانی است که به آن حضرت، ستم شخصی می کردند و این نزدیک ترین و زیباترین روش برای خنثی کردن آثار عمل جاهلانه و کاستن از فساد کردار آنان است؛ زیرا واکنش هم سان در برابر عمل جاهلانه، سبب اغرای جاهلان و تداوم رفتار جاهلانه می شود.»
آیات ذیل نیز بخشی دیگر از نصوص تصویرکننده رحمت و مهربانی پیامبر بزرگوار اسلام است:
«لَقَدْ جَاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مَا عَنِتُّمْ، حَرِیصٌ عَلَیْکُم بِالْمُؤْمِنِینَ رَؤُوفٌ رَحِیمٌ؛ به یقین، رسولی از خود شما به سوی تان آمد که رنج های شما بر او سخت است و اصرار بر هدایت شما دارد و نسبت به مؤمنان رؤف و مهربان است.»(۱۴)
از نکات در خور تأمل در این آیه شریفه، این است که ترکیب دو صفت «رأفت» و «رحمت»، از اوصاف ویژه الهی است و پیامبراکرم(ص) تنها انسانی است که این دو صفت، توأمان در توصیف و ستایش از وی آمده است. «وَ مَا أَرْسَلْنَاکَ إِلَّا رَحْمَة لِلْعَالَمِینَ؛ ما تو را جز «رحمت» برای جهانیان نفرستادیم.»(۱۵)
«مُحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ…؛ محمد پیامبر خداست و کسانی که با او هستند، با کافران سختگیر و با یـکدیگر مهربانند.»(۱۶)
روح مهربانی، عطوفت، رحمت و دگردوستی پیامبراکرم(ص) را در مجموعه ای دیگر از آیات قرآنی می شود دید که دو نمونه از آن ها به شرح ذیل است:
۱. «لَعَلَّکَ بَاخِعٌ نَفْسَکَ أَلَّایَکُونُوا مُؤْمِنِینَ؛ گویی می خواهی جان خود را از شدّت اندوه از دست دهی، به خاطر این که آنان ایمان نمی آورند!»(۱۷)
۲. «فَلاَ تَذْهَبْ نَفْسُکَ عَلَیْهِمْ حَسَرَاتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ بِمَا یَصْنَعُونَ؛ پس جانت به خاطر شدت تأسف بر آنان از دست نرود، خداوند به آن چه انجام می دهند داناست.»(۱۸)

● متون روایی و سیره نبوی در باره رحمت نبوی
متون روایی و سیره نبوی، سرشار از رأفت و رحمت و مهربانی رسول اکرم(ص) است که ذکر بخشی از آن ها مثنوی هفتاد من کاغذ می شود و در این مجال تنها به نمونه هایی از هریک(روایت و سیره) بسنده می کنم:
۱. از خود پیامبر(ص) روایت شده است که آن حضرت فرمود: «امرنی ربی بمداراة الناس کما امرنی باداء الفرائض؛ پروردگارم مرا به مدارا و نرمی با مردم فرمان داده است، هم چنان که به انجام واجبات، امر فرموده است.»
۲. انس بن مالک می گوید: «خدمت النبی(ص) تسع سنین فما اعلمه قال لی قط: هلا فعلت کذا و کذا و لاعاب علیّ شیئاً قطّ؛ مدت نه سال در خدمت پیامبر(ص) بودم و به یاد ندارم که هرگز به من گفته باشد، چرا فلان و فلان کار را انجام ندادی؟ و هرگز مرا بر کاری سرزنش نکرد!»
وقتی پیامبر(ص) در مکه دعوت خویش را علنی کرد، قریش از هیچ گونه آزار و شکنجه، افترا و اهانت نسبت به او دریغ نورزید. مشرکان، او را فردی دروغگو، جادوگر و دیوانه معرفی کردند و حال این که واکنش پیامبر(ص) در برابر این همه آزار و اذیت، این گونه بود: «اللهم اغفر لقومی بانهم لایعلمون؛ بـار خـدایـا، قـوم مـرا مـورد رحـمـت و مـغـفـرت خـویـش قـرار ده؛ زیـرا آنـان حقیقت را نمی دانند»!

● عفو و گذشت پیامبر اکرم(ص)
بر دسته شمشیرش نوشته شده بود:«از کسی که بر تو ستم ورزید، بگذر.» هم خود آراسته به عفو بود و هم دیگران را به گذشت سفارش می کرد: «گذشت کنید، همانا عفو ، جز بر ارج بنده نمی افزاید، پس یکدیگر را عفو کنید تا خداوند ارجمندتان کند.»
سیره نویسان نوشته اند: در هر مجلسی به عفو دیگران فرمان می داد. هرگز به خاطر خویش، از کسی انتقام نگرفت، بلکه گذشت می کرد.
فرمود: «مردی به خاطر خدا از ستمی که بر او رفته نمی گذرد، جز آن که در روز رستاخیز پروردگار بر ارجمندی اش می افزاید.»
به همه سفارش می کرد: «همدیگر را ببخشید تا کینه هایتان از میان برخیزد.»

● لطف و مدارای پیامبر اکرم(ص) با مردم به هنگام فتح مکه
رفتار کریمانه پیامبر(ص) با مردم در زمان قدرت بلامنازع خویش در روز فتح مکه، در تاریخ بشریت بی نظیر است. آن روز که پس از سال ها دوری و آوارگی از وطن و با خاطره های تلخ از برخورد مشرکان قریش در آغازین روزهای بعثت، همراه با سپاهی عظیم پیروزمندانه وارد مکه شد، می توانست انتقام خویش را چند برابر از مشرکان قریش و مکیان بگیرد و به سپاه خویش فرمان قتل و غارت صادر کند، اما پیامبر(ص) نه تنها چنین نکرد، بلکه فرمان عفو عمومی صادر کرد و از تقصیر همگان ـ جز چند نفر معدود که از فرط پلیدی و سیاهی، شایستگی بخشش را از دست داده بودند و در شمار پیشاهنگان کفر و لجاجت به حساب می آمدند ـ گذشت.

● عزل سعد بن معاذ از فرماندهی به خاطر شعار خشونت آمیز در فتح مکه
سعد بن معاذ که یکی از فرماندهان سپاه اسلام بود در آن روز رجزهایی بدین مضمون خواند: «امروز روز نبرد است، امروز جان و مال شما حلال شمرده می شود.» پیامبر(ص) از شنیدن سخنان سعد، بسیار اندوهناک و غمگین شد و سعد بن معاذ را از مقام فرماندهی عزل کرد و پرچم را به پسر وی، قلیل بن سعد سپرد!
این عفو و گذشت، عظمت اندیشه، عطوفت و نسیم ملایم مهربانی، جآن های مکیان را نوازش داد و دل های آنان را به سوی اسلام و پذیرش دین پیامبر(ص)، متمایل ساخت.
اعلان عفو عمومی مکه و بخشش و مدارا با سران کفر و شرک و دشمنان دیرین خود، پس از فتح مکّه یکی از مهربانانه ترین، عالی ترین و بزرگ منشانه ترین برخوردهای پیامبر اکرم(ص) بود. با فتح مکه و تسلط پیامبر(ص) بر آن ها سکوت وحشت آفرینی بر آن ها حکم فرما و نفس ها در سینه حبس شده بود و افکار مختلفی به اذهان شان خطور می کرد. آنان با یادآوری ظلم هایی که بر رسول خدا(ص) روا داشته بودند، مجازات سنگینی را انتظار می کشیدند.
در چنین وضعیتی پیامبر اکرم(ص) سکوت آنان را شکست و فرمود: «ماذا تقولون و ماذا تظنون؟؛ چه می گویید و چه گمان می برید؟» مردم بهت زده و نگران، با صدای لرزان گفتند: «ما چیزی جز نیکی و خوبی در باره تو نمی اندیشیم…»
پیامبر(ص) خطاب به آنان فرمود: «من نیز همان جمله ای را که برادرم یوسف به برادران ستمگر خود گفت، امروز به شما می گویم: «لاتثریب علیکم الیوم یغفرالله لکم و هو ارحم الراحمین؛ امروز برشما ملامتی نیست، خدا گناهان شما را می آمرزد و او ارحم الراحمین است.»
«پیامبر مهر و رحمت» با این جملات امیدوارکننده، پیام عفو عمومی خود را اعلان کرد و ادامه داد:«شما مردم هم وطنان بسیارنامناسبی بودید. رسالت مرا انکار کردید، مرا از خآن هام بیرون ساختید و در دورترین نقطه که پناهنده شده بودم، با من به نبرد برخاستید، ولی من با این همه جرائم، همه شما را می بخشم و بند بندگی را از پای شما باز و اعلان می کنم که: «اِذهبوا فانتم الطُّلقاء…؛ بروید، همه شما آزادید.»
در آن روز جز موارد اندکی، همه مورد عفو و بخشش پیامبر اکرم(ص) قرار گرفتند. حتی کسانی که جرم مرتکب شده بودند؛ همانند وحشی قاتل حمزه سیدالشهدا، نیز بخشوده شدند. شعار پیامبر(ص) این بود: «الاسلام یجبُّ ما قبله؛ اسلام ما قبل خود را می پوشاند.» کسی که اسلام را پذیرفت از گذشته اش چشم پوشی می شود.
«صفوان بن امیه» از جمله سران مشرکان مکه و آتش افروزان علیه پیامبر(ص) در جنگ های متعدد بود و یک نفر از مسلمانان را به جرم مسلمانی در مکه به دار آویخته بود، از این روی در شمار کسانی قرار گرفت که پیامبر از آن ها نگذشته و خون آنان را حلال اعلام کرده بود. او با شنیدن این خبر از مکه به جده گریخت، لیکن «عمرو بن وهب» پسرعموی او، نزد پیامبر(ص) شفاعت کرد و خواهان عفو او شد. رسول خدا(ص) نیز او را بخشید. زمانی که خبر به خود او رسید، باور نکرد تا این که پیامبر(ص) عمامه یا پیراهن خود را به نشانه بخشش برای او فرستاد، او باور کرد و به مکه بازگشت و از حضرت خواست تا به وی دو ماه مهلت دهد تا در باره اسلام تحقیق کند و اگر به نتیجه رسید، اسلام بیاورد. پیامبر(ص) به او چهار ماه مهلت داد تا تحقیق کند و اسلام بیاورد! «صفوان» بعدها می گفت: «هیچ کس به این نیک نفسی نمی تواند باشد مگر این که فرستاده خدا باشد، گواهی می دهم که خدایی جز خدای یکتا نیست و او رسول خداست.»
آن چه آمد، گوشه ای از رأفت و رحمت پیامبر(ص) بود، اما یادآوری این مطلب بایسته است که در زندگی انسان به ویژه پیشوایان و رهبران اجتماعی و سیاسی، گاه صلابت و قاطعیت نه تنها شایسته و نیک، که ضروری است؛ زیرا اگر سختگیری و صلابت در برخورد با بزهکاران، قانون شکنان و مجرمان نباشد، بزهکاران احساس امنیت می کنند و فضای عمومی جامعه دچار ترس، ناامنی و وحشت و سلب آسایش می گردد و هرج و مرج فراگیر می شود، همان طورکه اگر قاطعیت در برابر دشمنان بیرونی نباشد، سلطه طلبان و تجاوزگران، استقلال و حاکمیت ملی را زیر پا می گذارند. از این رو است که هم خرد و عقل انسانی و هم شریعت اسلامی، صلابت و قاطعیت را در مواردی بایسته و روا برشمرده و برای رهبران اجتماعی از بایدها و صلاحیت های لازم در عهده داری مقام و منصب زعامت دانسته است و پیامبر اسلام(ص) هم در عین کمال رأفت و مهربانی که بر مردم داشت، از صلابت، قاطعیت و برخورد سخت با حق ستیزان نیز بی بهره نبود؛ افراد و گروه هایی که رسول خدا(ص) در برابر آنان، نرمش و ملایمت نشان نمی داد عبارت بودند از؛ مشرکان و کافران معاند و لجوج که حق را نه از سر ناآگاهی و پی نبردن به حقیقت که از سر ستیز و دشمنی نمی پذیرفتند و منافقان، مجرمان و بزهکاران، هرچند که در جمع مسلمانان و با ظاهر اسلامی می زیستند.

● ترحم و دل سوزی محمد(ص)
۱. رسول خدا(ص) لشکری برای سرکوبی قبیله طیّ فرستاد. فرماندهی آن را علی بن ابی طالب(ع) بر عهده داشت، عدی بن حاتم طائی که از دشمنان سرسخت رسول خدا (ص) بود، به شام فرار کرد. علی(ع) بامدادان بر آن قبیله حمله کرد، آن ها را شکست داد و مردان و زنان و اسباب و چهارپایان آن ها را به مدینه آورد. وقتی که اسیران را به حضرت رسول(ص) نشان دادند، «سفانة» دختر حاتم طائی برخاست و گفت: «یا محمد، پدرم از دنیا رفت، برادرم از قبیله ام ناپدید شد، اگر مصلحت بدانی مرا آزاد کن، مرا به شماتت قبائل عرب مگذار. پدر من پیشوای قبیله بود، اسیران را آزاد می کرد، جانیان را می کشت، به هر که پناه می داد حمایتش می کرد، از حریم دفاع می نمود، از مبتلایان دستگیری می کرد، مردم را طعام می داد، سلام را آشکار می ساخت، یتیم و فقیر را بی نیاز می کرد، در پیشامدها مددکار مردم بود، کسی نبود که حاجت پیش او آورد و ناامید برگردد، من دختر حاتم طائی هستم.»
رسول خدا(ص) از سخن او در عجب شد و فرمود: «ای دختر، این ها که گفتی، صفات مؤمنان است، اگر پدرت مسلمان بود، از خدا برایش رحمت می خواستم.» آن گاه فرمود: «این دختر را آزاد کنید که پدرش اخلاق خوب را دوست می داشته است.» سپس فرمود: «ارحموا عزیزاً ذلّ و غنیا افتقر و عالماً ضاع بین جهّال؛ رحم کنید عزیزی را که ذلیل گشته و توانگری را که فقیر شده و عالمی را که میان نادانان ضایع گردیده است.» و نیز در اثر گفتار آن زن فرمود: «همه اسیران را آزاد کنند.»
دختر حاتم که چنین دید، گفت: «اجازه بدهید شما را دعا کنم»، حضرت اجازه فرمود و به یاران خود گفت که به دعای او گوش فرا دهند. دختر گفت: «خدا احسان تو را در جای خود قرار دهد، تو را به هیچ آدم لئیمی محتاج نکند، نعمت هیچ بزرگ قومی را از دستش نگیرد، مگر آن که تو را وسیله برگرداندن آن قرار دهد.» دختر چون آزاد شد، به نزد برادرش عدی بن حاتم که در «دومة الجندل» بود، رفت و گفت: «برادرم، پیش از آن که نیروهای این مرد تو را گرفتار کنند، پیش او برو، من در او هدایت و دقت رأی دیدم، حتما بر دیگران پیروز خواهد شد، در او خصلت هایی دیدم که به تعجبم وا داشت، او فقیر را دوست می دارد، اسیر را آزاد می کند، به صغیر رحم می کند، قدر آدم بزرگ را می داند، من سخی تر و بزرگوارتر از او ندیده ام، اگر پیامبر باشد، تو پیش از دیگران، ایمان آورده و برتری یافته ای و اگر پادشاه باشد در حکومت او پیوسته با عزت زندگی می کنی.» این سخنان در عدی بن حاتم مؤثر واقع شد، لذا به مدینه آمد و به دست رسول خدا(ص) اسلام آورد و خواهرش سفانة نیز مسلمان شد. عدی بن حاتم می گوید: «به مدینه آمدم، داخل مسجد رسول الله(ص) شدم، سلام کردم»، فرمود: «تو کیستی؟»، گفتم: «عدی بن حاتم»، فورا برخاست و مرا به خآن هاش برد. او متوجه من بود، ناگاه پیرزنی ضعیف پیش آمد و گفت: «حاجتی دارم»، حضرت مفصل ایستاد و در باره نیاز آن زن صحبت کرد. من در دلم گفتم: «به خدا این شخص پادشاه نیست وگر نه با ضعفا چنین نمی کرد، این قدر اهمیت دادن به یک پیرزن کار شاهان نیست» چون به خآن هاش رسیدیم، وساده ای که از لیف خرما داشت به طرف من انداخت و فرمود: «روی آن بنشین» گفتم: «نه، شما روی آن بنشینید» فرمود: «نه، تو بنشین» من روی وساده نشستم و او بر زمین نشست. باز در دلم گفتم: «والله این پادشاه نیست» آن گاه فرمود: «ای عدی، آیا تو رئیس نبودی؟» گفتم: «آری» فرمود: «آیا از قوم خویش مالیات مرباع نمی گرفتی؟» گفتم: «آری» فرمود: «آن در دین تو جایز نبود» گفتم: «آری، به خدا حرام بود» دانستم که او پیامبر است که غیب را می داند. بر این اساس می بینیم که اخلاق نیکو کار خود را می کند تا جایی که انسآن ها در مقابل آن از اعتقادات خود دست بر می دارند.
۲. در جنگ خیبر که با حضور شخص پیامبر(ص) در سال هفتم هجرت، رخ داد، پس از پیروزی سپاه اسلام بر سپاه کفر، جمعی از یهودیان به اسارت سپاه اسلام درآمدند، یکی از اسیران، «صفیه» دختر حی بن اخطب(دانشمند سرشناس یهود) بود. بلال حبشی، «صفیه» را به همراه زنی دیگر به اسارت گرفت و آن ها را به حضور پیامبر(ص) آورد، ولی هنگام آوردن آن ها اصول اخلاقی را رعایت نکرد و آن ها را از کنار جنازه های کشته شدگان یهود حرکت داد. صفیه وقتی پیکرهای پاره پاره یهودیان را دید، بسیار ناراحت شد و صورتش را خراشید و خاک بر سر خود ریخت و سخت گریه کرد. هنگامی که بلال آن ها را نزد پیامبر(ص) آورد، پیامبر(ص) از «صفیه» پرسید: «چرا صورتت را خراشیده ای و این گونه خاک آلود و افسرده هستی؟!» «صفیه»، ماجرای عبورش از کنار جنازه ها را بیان کرد، رسول اکرم(ص) از رفتار غیرانسانی و خلاف اخلاق اسلامی بلال حبشی ناراحت شد و بلال را سرزنش کرد و فرمود: «انُزعت مِنکَ الرَحمة یا بلال حیث تمر بامرأتین علی قتلی رجالهما؛ ای بلال، آیا مهر و محبت و عاطفه از وجود تو رخت بربسته است که دو زن را از کنار کشته شدگانشان عبور می دهی؟!» جالب این که پیامبر اکرم(ص) برای جبران رنج ها و ناراحتی های «صفیه» با او ازدواج و سپس او را آزاد و بار دیگر با پیشنهاد صفیه با او ازدواج کرد و به این ترتیب، ناراحتی های او را به طور کلی از قلبش زدود.
۳. در ماجرای جنگ حنین که در سال هشتم هجرت رخ داد، «شیماء» دختر «حلیمه» که خواهر رضاعی(شیری) پیامبر(ص) بود با جمعی از دودمانش به اسارت سپاه اسلام درآمدند. پیامبر(ص) هنگامی که «شیماء» را در میان اسیران دید، به یاد محبت های او و مادرش در دوران شیرخوارگی، احترام و محبت شایانی به «شیماء» کرد. پیش روی او برخاست و عبای خود را بر زمین گستراند، و «شیماء» را روی آن نشاند و با مهربانی مخصوصی از او احوال پرسی کرد، و به او فرمود: «تو همان هستی که در روزگار شیرخوارگی به من محبت کردی» و این در حالی بود که از آن زمان، حدود ۶۰ سال گذشته بود. «شیماء» از پیامبر(ص) تقاضا کرد که اسیران طایفه اش را آزاد سازد. پیامبر(ص) به او فرمود: «من سهم خودم را بخشیدم، و در مورد سهم سایر مسلمانان، به تو پیشنهاد می کنم که بعد از نماز ظهر برخیزی و در حضور مسلمانان، بخشش مرا وسیله خود قرار بدهی تا آن ها نیز سهم خود را ببخشند.» «شیماء» همین کار را انجام داد، مسلمانان گفتند: «ما نیز به پیروی از پیامبر(ص) سهم خود را بخشیدیم.» سیره نویس معروف «ابن هشام» می نویسد: پیامبر(ص) به «شیماء» فرمود: «اگر بخواهی با کمال محبت و احترام، در نزد ما بمان و زندگی کن، و اگر دوست داری تو را از نعمت ها بهره مند می سازم و به سلامتی به سوی قوم خود بازگرد؟» «شیماء» گفت: «می خواهم به سوی قوم خود باز گردم.» پیامبر(ص) یک غلام و یک کنیز به او بخشید و این دو با هم ازدواج کردند، و به عنوان خدمتکار خانه «شیماء» به زندگی خود ادامه دادند.»
۴. ترحم و دل سوزی پیامبر(ص) در حدی بود که امام صادق(ع) فرمود: «روزی رسول خدا(ص) نماز ظهر را با جماعت خواند، مردم بسیاری به او اقتدا کردند، ولی آن ها ناگاه دیدند آن حضرت برخلاف معمول دو رکعت آخر نماز را با شتاب تمام کرد. مردم از خود می پرسیدند، به راستی چه حادثه مهمی رخ داده است که پیامبر(ص) نمازش را با شتاب تمام کرد؟! پس از نماز از پیامبر(ص) پرسیدند: «مگر چه شده است که شما این گونه نماز را[با حذف مستحبات] به پایان بردی؟» پیامبر(ص) در پاسخ فرمود: «اما سمعتم صراخ الصبی؛ آیا شما صدای گریه کودک را نشنیدید؟»! معلوم شد که کودکی در چند قدمی محل نمازگزاران گریه می کرده و کسی نبوده است که او را آرام کند، صدای گریه او دل مهربان پیامبر(ص) را به درد آورده و از این رو نماز را با شتاب تمام کرده است تا کودک را از آن وضع بیرون آورد و نوازش کند! رقت قلب و شدت رحم پیامبر اکرم(ص) از جزئی ترین مسائل و امور روزمره زندگی داخلی آغاز می شد و سراسر زندگی اجتماعی و سیاسی او را فرا می گرفت. او خود می فرماید: «من به نماز می ایستم و می خواهم که آن را طولانی سازم، پس بانگ گریه کودکی را می شنوم و چون خوش نمی دارم که بر مادر او سخت گیری کنم، نماز را سبک برگزار می کنم.»

● مهربانی پیامبر اکرم(ص)
۱. پیامبر اکرم(ص) روزی در حضور یکی از اشراف، یکی از فرزندزادگان خویش –امام حسن مجتبی(ع)- را می بوسید؛ آن مرد گفت: من دو پسر دارم و هنوز حتی یک بار هیچ کدام از آن ها را نبوسیده ام»! فرمود: «من لایرحم لایرحم؛ کسی که مهربانی نکند رحمت خدا شامل حالش نمی شود.» نسبت به فرزندان مسلمین نیز مهربانی می کرد، آن ها را روی زانوی خویش می نشاند، دست محبت بر سر آن ها می کشید، گاه مادران، کودکان خردسال خویش را به او می دادند که برای آن ها دعا کند، اتفاق می افتاد که احیانا آن کودکان روی جامه اش ادرار می کردند، مادران ناراحت و شرمنده می شدند و می خواستند مانع ادامه ادرار بچه شوند، او آن ها را از این کار به شدت منع می کرد و می گفت: «مانع ادامه ادرار کودک نشوید، این که جامه من نجس بشود، اهمیت ندارد، تطهیر می کنم.»
۲. مردی شتابان به سوی رسول خدا(ص) آمد تا آمادگی خود را برای جهاد در رکاب آن حضرت اعلام کند که گفت و گویی بین او و آن حضرت روی داد: «آیا هیچ یک از والدینت زنده هستند؟» «آری، هر دو زنده اند.» «اکنون به جست و جوی مزد از سوی خدا آمده ای؟» «آری یا رسول الله» «پس هم اکنون به سوی والدینت برگرد و در مصاحبت شان شرط احسان را به جای آر»!
در ماجرایی دیگر مردی نزد پیامبر(ص) آمد و گفت: «یا رسول الله، من به این جا آمده ام تا به منظور هجرت با تو بیعت کنم و پدر و مادرم را گریان پشت سر نهاده ام.» پیامبر(ص) فرمود: «هم اکنون به سوی آنان باز گرد و همان گونه که آنان را گریان ساخته بودی، خندان شان ساز»!
مرد دیگری به سوی پیامبر آمد و گفت: «من مردی جوان و پرتوانم و جهاد را دوست می دارم، ولی مادری دارم که آن را خوش نمی دارد.» پیامبر(ص) فرمود: «برگرد و در صحبت مادر بمان؛ زیرا سوگند به آن که مرا مبعوث کرده، هر آینه آرامش یک شب او در کنار تو از یک سال جهاد در راه خدا بهتر است.»!
مردی دیگر نزد پیامبر(ص) آمد و گفت: «یا رسول الله، من شوق جهاد دارم، ولی قدرت آن را نمی یابم.» پیامبر(ص) پرسید: «آیا هیچ یک از والدینت به جای مانده اند؟»، مرد گفت: «آری». پیامبر(ص) فرمود: «خدای را در حال احسان در باره آنان دیدار کن… که هرگاه چنین کنی هم به جاآورنده حج و هم انجام دهنده عمره و هم مجاهد خواهی بود.»

● تحذیر رسول خدا(ص) از خشم، غضب و خشونت
رسول خدا(ص) از مردم می خواهد که رحمت و مهربانی را در درون خویش نهادینه و بدین وسیله جا را برای تندی، تنگ کنند: «بدترین شما کسی است که زود خشم گیرد و دیر از خشم باز آید و بهترین شما کسی است که دیر خشم گیرد و زود از خشم باز آید.» در پاسخ به یکی از یاران که او را از عملی می پرسد که به بهشتش درآورد، می گوید: «خشم مگیر و بهشت تو را.»
در تشویق به نرم خویی و سازگاری می گوید: «آیا با شما باز نگویم از آن کس که دوزخ بر او حرام است؟ دوزخ بر هر فرد سازگار نرم خوی آسان گیرنده حرام است.»

● تحذیر رسول خدا(ص) از لعن و دشنام
پیامبر اکرم(ص) از لعن و دشنام به یکدیگر نهی می کند و می فرماید: «دو کس که در کار سبّ و لعن یکدیگرند، دو شیطانند که سخنان زشت و دروغ را مبادله می کنند.» و می فرماید: «همانا از بزرگ ترین گناهان کبیره این است که کسی پدر و مادر خود را لعنت کند.»، گفتند: «یا رسول الله چگونه شخص پدر و مادر خود را لعنت می کند؟!»، فرمود: «پدر دیگری را لعنت می کند، پس آن دیگری نیز پدر او را لعنت می کند و مادر دیگری را مورد لعنت قرار می دهد، پس او نیز به مادر او لعنت می فرستد»!

● تحذیر رسول خدا(ص) از تهدید برادران دینی
هم چنین پیامبر اکرم(ص) از این که کسی برادر دینی خویش را تهدید کند به شدّت نهی می کند و می فرماید: «مبادا یکی از شما سلاح خود را به سوی برادر خود بگیرد؛ زیرا ممکن است که شیطان بدون علم و اراده او دستش را به حرکت درآورد و او به گودالی از دوزخ درافتد»!
و می فرماید: «هر آن کس که با آهن پاره ای به سوی برادر خود اشاره کند، فرشتگان همواره او را لعنت می کنند تا از آن کار باز آید.»
پیامبر اکرم(ص) به منظور جلوگیری از بروز کینه و دشمنی در میان مسلمانان از تمامی عوامل آن نهی می کند و ما را از سخن چینی، غیبت و بهتان که از مهم ترین عوامل این رذیله بزرگ اخلاقی است باز می دارد و می فرماید:
«بدترین بندگان خدا، پویندگان راه سخن چینی و تفرقه افکنان میان دوستان و عیب جویان برای پاکدامنانند.»
«غیبت و سخن چینی، ایمان را فرو می ریزند، همان گونه که چوپان، برگ درختان را برای گوسفندانش فرو می ریزد.»
«آیا می دانید که مفلس کیست؟» گفتند: «مفلس در عرف ما کسی است که درهمی و کالایی ندارد»، پیامبر(ص) فرمود: «مفلس از امت من کسی است که به روز قیامت، نماز و روزه و زکات را با خود می آورد، ولی در حالتی می آید که این یک را دشنام داده و آن یک را تهمت بربسته و مال این را خورده و خون آن را ریخته و آن دیگری را زده است؛ از این رو سرمایه اعمال خیرش را میان این و آن قسمت می کنند، پس اگر پیش از آن که دیون خود را ادا کند، سرمایه اش پایان پذیرد، از گناهان آنان بگیرند و به حساب او بگذارند»!
پیامبر اکرم(ص) در خطبه حجة الوداع خویش در حضور جمع با صدای بلند فرمود: «همانا خون ها، اموال و آبروهای شما بر شما حرام است، به مانند حرمت این روزتان و در این ماهتان و در این سرزمینتان، الا ای مردمان، آیا این حکم خدا را به شما ابلاغ کردم؟.»

● دایره رحم و عطوفت پیامبر(ص) تمامی موجودات را در بر می گیرد
دایره رحم و شفقت و عطوفت پیامبر اکرم(ص) از آدمیان فراتر می رود و تمامی موجودات و از جمله حیوانات را در بر می گیرد که از نظر محمد(ص) حیوانات نه تنها مستحق رحمتند، بلکه شاید استحقاقشان به آن افزون تر باشد؛ زیرا آنان قدرت شکایت و اعتراض و عرض حاجت را ندارند.
از این رو پیامبر اکرم(ص) قرن ها پیش فرمود: «چهارپا را بر صاحبش حقوقی است؛ هنگامی که از پشت آن فرود آید، در تأمین آب و علفش شتاب کند و هیچ گاه به صورتش ضربه نزند؛ زیرا در مقام تسبیح و تحمید پروردگار، حیوان با صورت به سوی او رو می کند و دیگر آن که جز به منظور انجام کاری در راه خدا بر پشت آن نایستد و افزون از طاقتش بار بر آن ننهد و بیش از توانش به راه رفتن وا ندارد.»
از این که عده ای صورت چهارپایان را با تازیانه زدن و داغگذاری تغییر دهند، نهی کرد و فرمود: «چهره حیوانات را زشت نسازید.»
از این که سه پشته بر چهارپایی سوار شوند نهی کرد و فرمود: «مبادا سه پشته بر چهارپایی سوار شوید؛ زیرا یکی از آنان ملعون است.»
رسول خدا(ص) با بیان داستانی شدت احساس خویش را نسبت به حیوانات بیان کرده است: «زنی را عذاب کردند به خاطر گربه ای که آن را محبوس کرد تا بمرد؛ نه آن را طعام و آب داد و نه بگذاشت که از حشرات زمین بخورد.»


ارسال نظر

Go to TOP